- ଡ. ମୟଙ୍କ ଚତୁର୍ବେଦୀ

ସ୍ୱାମୀ ଗୋବିନ୍ଦ ଦେବ ଗିରି ଜୀ ମହାରାଜଙ୍କ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ, ରାମ ମନ୍ଦିର ଆନ୍ଦୋଳନର ଅଭିଜ୍ଞତା, ଟ୍ରଷ୍ଟର ନୂତନ ପ୍ରଶାସନିକ ଦାୟିତ୍ୱ, ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ ଅଧିକାରୀ (ସିଇଓ)ଙ୍କ ସହ ସମନ୍ୱୟ, ରାମ ମନ୍ଦିରର ଭବିଷ୍ୟତ ଭୂମିକା ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ର ନିର୍ମାଣ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟ ଏହି ସାକ୍ଷାତକାର ମାଧ୍ୟମରେ ପାଠକମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।

ପ୍ରଶ୍ନ: ଶ୍ରୀରାମ ଜନ୍ମଭୂମି ତୀର୍ଥ କ୍ଷେତ୍ର ଟ୍ରଷ୍ଟର ମହାସଚିବ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କ ନୂତନ ଦାୟିତ୍ୱକୁ କେଉଁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଛନ୍ତି?

ଉତ୍ତର: ଏହା ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ପଦବୀ କିମ୍ବା ଅଧିକାରର ବିଷୟ ନୁହେଁ; ବରଂ ସବୁବେଳେ ପରି ଏହା ଏକ ସେବାର ସୁଯୋଗ। ଶ୍ରୀରାମ ଜନ୍ମଭୂମିର ବିଷୟ କୋଟି କୋଟି ଲୋକଙ୍କ ଆସ୍ଥା ସହ ଜଡ଼ିତ। ରାମ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ଏକ ଐତିହାସିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ମନ୍ଦିରର ପରିଚାଳନା, ଏହାର ଗରିମା ବଜାୟ ରଖିବା, ଆସୁଥିବା ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁବିଧା ଏବଂ ଏହା ସହ ଜଡ଼ିତ ବ୍ୟାପକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରିବା ମଧ୍ୟ ସେତିକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ମୁଁ ଏହାକୁ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସେବା ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରସେବା ଭାବେ ଦେଖୁଛି।

ପ୍ରଶ୍ନ: ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ଟ୍ରଷ୍ଟର କୋଷାଧ୍ୟକ୍ଷ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଉଥିଲେ। ବର୍ତ୍ତମାନ ମହାସଚିବ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କ ଭୂମିକା କିପରି ବଦଳିବ?

ଉତ୍ତର: କୋଷାଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଆର୍ଥିକ ଶୃଙ୍ଖଳା, ସମ୍ବଳ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହ ଜଡ଼ିତ ଦାୟିତ୍ୱ ରହିଥିଲା। ମହାସଚିବ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ଅଧିକ ବ୍ୟାପକ ହେବ। ଟ୍ରଷ୍ଟର ନିଷ୍ପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନ, ବିଭିନ୍ନ କମିଟି ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ୱୟ, ପ୍ରଶାସନିକ କାର୍ଯ୍ୟର ତଦାରଖ ଏବଂ ମନ୍ଦିର ସହ ଜଡ଼ିତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ଗତି ପ୍ରଦାନ କରିବା ଏହାର ଅଂଶ ହେବ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ଶୃଙ୍ଖଳା ଏବଂ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଉ, ଏହା ହିଁ ଆମର ପ୍ରୟାସ ରହିବ।

ପ୍ରଶ୍ନ: ଟ୍ରଷ୍ଟ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଏକ ପେଶାଦାର ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରି ପୂର୍ବତନ ଏୟାର ମାର୍ଶାଲ ଜିତେନ୍ଦ୍ର ମିଶ୍ରଙ୍କୁ ସିଇଓ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛି। ଆପଣ ଏହାକୁ କେଉଁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଛନ୍ତି?

ଉତ୍ତର: ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଏତେ ବଡ଼ ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ କେନ୍ଦ୍ରର ପରିଚାଳନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପକ। ଏଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା, ସୁରକ୍ଷା, ବୈଷୟିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଆର୍ଥିକ ପରିଚାଳନା, ସୁବିଧା ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରଶାସନିକ ଦିଗ ସାମିଲ ରହିଛି। ତେଣୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ସହ ଆଧୁନିକ ପ୍ରଶାସନିକ ଦକ୍ଷତାର ସମନ୍ୱୟ ଆବଶ୍ୟକ। ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ ଅଧିକାରୀ (ସିଇଓ)ଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ଏହି ଦିଗରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ମାଧ୍ୟମରେ ଏକମାତ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ଦିଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବୁ।

ପ୍ରଶ୍ନ: ଏକ ଧାର୍ମିକ ସଂସ୍ଥାରେ ଆଧୁନିକ ପରିଚାଳନା ଓ ପେଶାଦାର ପ୍ରଶାସନର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି କି?

ଉତ୍ତର: ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରହିଛି। ଭାରତୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ଧର୍ମ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା କେବେ ପରସ୍ପରର ବିରୋଧୀ ହୋଇନାହାନ୍ତି। ରାମରାଜ୍ୟର ପରିକଳ୍ପନାରେ ମଧ୍ୟ ସୁଶାସନ, ଶୃଙ୍ଖଳା, ଲୋକକଲ୍ୟାଣ ଏବଂ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱକୁ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଛି। ମନ୍ଦିର ସେବା, ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ସୁବିଧା ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ପାଇଁ ଯଦି ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଓ ପରିଚାଳନାର ସାଧନଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଆମ ପରମ୍ପରାର ଅନୁରୂପ ଅଟେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ: ଜୁଲାଇ ୨୦୨୬ରେ ଚଢ଼ାଉ ଚୋରି ବିବାଦ ପରେ ଟ୍ରଷ୍ଟର ଆର୍ଥିକ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଥିଲା। ଆପଣ ଏହି ସମଗ୍ର ଘଟଣାକୁ କିପରି ଦେଖୁଛନ୍ତି?

ଉତ୍ତର: ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ବିପୁଳ ପରିମାଣରେ ଦାନ ଓ ଚଢ଼ାଉ ଆସିଥାଏ, ସେଠାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ପାରଦର୍ଶିତା ଆବଶ୍ୟକ। ଯଦି କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ତ୍ରୁଟି ସାମ୍ନାକୁ ଆସେ, ତେବେ ତାହାର ସୁଧାର କରାଯିବା ଉଚିତ। କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉପରେ ବିନା ତଥ୍ୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଥିବା ତ୍ରୁଟିଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂର କରିବା ଆମର ଦାୟିତ୍ୱ। ଆମର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଏପରି ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗଢ଼ି ତୋଳିବା ହେବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସ୍ପଷ୍ଟ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଏବଂ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ହୋଇଥିବ।

ପ୍ରଶ୍ନ: ନୂତନ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଆର୍ଥିକ ପାରଦର୍ଶିତାକୁ ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ କରାଯିବ କି?

ଉତ୍ତର: ଯେକୌଣସି ସାର୍ବଜନୀନ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ପାରଦର୍ଶିତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଶ୍ରୀରାମ ଜନ୍ମଭୂମି ତୀର୍ଥ କ୍ଷେତ୍ର ସହ କୋଟି କୋଟି ଲୋକଙ୍କ ଭାବନା ଜଡ଼ିତ ରହିଛି। ତେଣୁ ଧନର ବ୍ୟବହାର ଉପଯୁକ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ହେଉ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ରହୁ ଏବଂ ଅନୁଷ୍ଠାନିକ ସ୍ତରରେ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉ, ଏହା ଆମର ପ୍ରାଥମିକତା ରହିବ।

ପ୍ରଶ୍ନ: ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନରେ ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥର ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ପ୍ରବଚନ ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ୧୭ ବର୍ଷ ବୟସରେ ପ୍ରଥମ କଥାବାଚନରୁ ଆଜି ରାମ ମନ୍ଦିର ଟ୍ରଷ୍ଟର ଦାୟିତ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆପଣଙ୍କ ଏହି ଯାତ୍ରାକୁ କିପରି ଦେଖୁଛନ୍ତି?

ଉତ୍ତର: ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ୧୭ ବର୍ଷ ବୟସରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଭଗବଦ୍ଗୀତା ଓ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ଉପରେ କହିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲି, ସେତେବେଳେ କେବେ ବି କଳ୍ପନା କରିନଥିଲି ଯେ ଜୀବନ ମୋତେ ଏଭଳି ଭାବେ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସେବା କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେବ। ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଯାତ୍ରା କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଉପଲବ୍ଧି ନୁହେଁ; ଏହା ଭାରତୀୟ ଜ୍ଞାନ ପରମ୍ପରାର ଶକ୍ତି ଏବଂ ସନ୍ଥମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦର ଏକ ଯାତ୍ରା। ମୁଁ ବେଦ, ଉପନିଷଦ, ରାମାୟଣ, ମହାଭାରତ ଓ ଗୀତାକୁ ଯେତେ ଅଧିକ ବୁଝିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରିଛି, ସେତେ ଅଧିକ ଏହି ଅନୁଭବ ହୋଇଛି ଯେ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ମୂଳ ବାର୍ତ୍ତା ସମାଜ ଓ ସମଗ୍ର ମାନବତାର କଲ୍ୟାଣ ସହ ଜଡ଼ିତ।

ପ୍ରଶ୍ନ: ଆପଣ ବେଦର ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ପ୍ରଚାର ପାଇଁ ମହର୍ଷି ବେଦବ୍ୟାସ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି। ଆଜିର ନୂତନ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ବେଦ ଓ ଭାରତୀୟ ଦର୍ଶନର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା କ’ଣ?

ଉତ୍ତର: ବେଦ ଆମ ପାଇଁ କେବଳ ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥ ନୁହେଁ। ବାସ୍ତବରେ, ଏଥିରେ ଜୀବନ, ପ୍ରକୃତି, ସମାଜ ଓ ଚେତନାକୁ ଦେଖିବାର ଏକ ବ୍ୟାପକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ରହିଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ପିଢ଼ି ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛି। ଏଥିସହ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ମୂଳ ଓ ମୂଳ୍ୟବୋଧ ସହ ଯୋଡ଼ି ରଖିବା ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ। ବେଦ, ଉପନିଷଦ ଓ ଗୀତା ମଣିଷକୁ ନିଜ ଜୀବନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଆତ୍ମାନୁଶାସନକୁ ବୁଝିବାର ଦୃଷ୍ଟି ପ୍ରଦାନ କରେ। ତେଣୁ ଅତୀତରେ ଯେତିକି ଏହାର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ଥିଲା, ଆଜି ମଧ୍ୟ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ ସେତିକି ରହିଛି।

ପ୍ରଶ୍ନ: ରାମ ମନ୍ଦିର ଆନ୍ଦୋଳନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆପଣ ଏକ ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାର ସାକ୍ଷୀ ରହିଛନ୍ତି। ଆଜି ଯେତେବେଳେ ଭବ୍ୟ ରାମ ମନ୍ଦିର ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ରହିଛି, ସେହି ଯାତ୍ରାକୁ ଆପଣ କିପରି ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି?

ଉତ୍ତର: ଏହି ଯାତ୍ରା ଅନେକ ପିଢ଼ିର ସଂକଳ୍ପ, ସଂଘର୍ଷ, ସାଧନା ଓ ପ୍ରତୀକ୍ଷାର ଯାତ୍ରା ରହିଛି। ରାମ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ ସେହି ଅସଂଖ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଭାବନାର ପରିଣାମ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଜୀବନରେ ଏହାକୁ ଏକ ସଂକଳ୍ପ ଭାବେ ଦେଖିଥିଲେ। ତେଣୁ ମନ୍ଦିରର ଭବ୍ୟତାଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି ଏହା ପଛରେ ଥିବା ଭାବନା। ଆମକୁ ଏହା ସ୍ମରଣ ରଖିବାକୁ ହେବ ଯେ ଯଦି ରାମଙ୍କ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ହୋଇଛି, ତେବେ ରାମଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ମଧ୍ୟ ଆମ ଜୀବନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଶ୍ନ: ୨୨ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୪ରେ ରାମଲଲାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଆପଣଙ୍କ ହାତରୁ ପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରି ତାଙ୍କ ୧୧ ଦିନିଆ ଉପବାସ ସମାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ଆପଣ କିପରି ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି?

ଉତ୍ତର: ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ଥିଲା। ପ୍ରାଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଜୀ ଯେଭଳି ୧୧ ଦିନର ବ୍ରତ ଓ ଅନୁଶାସନ ପାଳନ କରିଥିଲେ, ତାହା ଏହି ଆୟୋଜନ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରି ଉପବାସ ସମାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ମୋ ମନରେ ଏହି ଭାବନା ଥିଲା ଯେ, ଏହା କୌଣସି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ନୁହେଁ, ବରଂ କୋଟି କୋଟି ରାମଭକ୍ତଙ୍କ ଆସ୍ଥାର ଏକ ଐତିହାସିକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ।

ପ୍ରଶ୍ନ: ଆପଣ ଭାବୁଛନ୍ତି କି ରାମ ମନ୍ଦିରର ପ୍ରଭାବ ଅଯୋଧ୍ୟା ବାହାରେ ଭାରତର ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜୀବନ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିବ?

ଉତ୍ତର: ବାସ୍ତବରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଆପଣଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ହିଁ ଅନୁଚିତ। କାରଣ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି କେବଳ ଭାରତବର୍ଷରେ ନୁହେଁ, ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ଦେଶରେ, ବରଂ ବାସ୍ତବ ଅର୍ଥରେ କହିବାକୁ ଗଲେ କୌଣସି ନା କୌଣସି ରୂପରେ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଅଯୋଧ୍ୟାର ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ବିଦ୍ୟମାନ ରହିଛି। ଶ୍ରୀରାମ ଭାରତୀୟ ସମାଜର ନୈତିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜୀବନର ଆଦର୍ଶ।

ରାମ ମନ୍ଦିର ଏକ ଏପରି କେନ୍ଦ୍ରରେ ପରିଣତ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠାରୁ ସେବା, ସଂସ୍କାର, ସଂସ୍କୃତି, ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ସମାଜ ପ୍ରତି ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱର ଭାବନାକୁ ନିରନ୍ତର ଶକ୍ତି ମିଳୁଥିବ। ରାମଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ଆମର ଆଚରଣରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଉ—ଏହା ହିଁ ସନ୍ଥ ସମାଜର ପ୍ରୟାସ ରହିଥାଏ।

ପ୍ରଶ୍ନ: ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ପ୍ରତିଦିନ ବିପୁଳ ସଂଖ୍ୟାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ପହଞ୍ଚୁଛନ୍ତି। ଆଗାମୀ ଦିନରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶାସନିକ ଆହ୍ୱାନ କ’ଣ ହେବ?

ଉତ୍ତର: ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ବଢ଼ୁଥିବା ସଂଖ୍ୟା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତା’ ସହିତ ଅନେକ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇ ଆସୁଛି। ଦର୍ଶନ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସୁରକ୍ଷା, ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ଯାତାୟାତ, ଆବାସ, ପ୍ରସାଦ, ଚିକିତ୍ସା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁବିଧାକୁ ନିରନ୍ତର ଭାବେ ସର୍ବୋତ୍ତମ କରିବାକୁ ହେବ। ଏଥିସହ ମନ୍ଦିରର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗରିମା ଏବଂ ଅଯୋଧ୍ୟାର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ମଧ୍ୟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାୟିତ୍ୱ। ଆମର ପ୍ରୟାସ ଏପରି ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗଢ଼ିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ସୁବିଧା ସହିତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅନୁଭବ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ।

ପ୍ରଶ୍ନ: ରାମ ମନ୍ଦିରକୁ ବିଶ୍ୱର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ବିକଶିତ କରିବା ନେଇ କୌଣସି ବ୍ୟାପକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ରହିଛି କି?

ଉତ୍ତର: ଯେପରି ମୁଁ କହିଛି, ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମ କେବଳ ଭାରତର ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହନ୍ତି। ସେ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର କଣିକଣିରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ରାମକଥା ଓ ରାମାୟଣର ପରମ୍ପରା ରହିଆସିଛି। ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଏପରି ଏକ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ବିକଶିତ କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଭାରତର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ବୁଝିପାରିବ। ଏଥିପାଇଁ ମନ୍ଦିର ସହିତ ଜ୍ଞାନ, ଗବେଷଣା, ସଂସ୍କୃତି, ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଏବଂ ରାମାୟଣର ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି।

ପ୍ରଶ୍ନ: ଆପଣଙ୍କ ଅନୁସାରେ ରାମରାଜ୍ୟର ଆଧୁନିକ ଅର୍ଥ କ’ଣ?

ଉତ୍ତର: ରାମରାଜ୍ୟର ଅର୍ଥକୁ କୌଣସି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ କରିବା ଉଚିତ ହେବ ନାହିଁ। ରାମରାଜ୍ୟର ମୂଳ ଭାବନା ହେଉଛି- ଶାସନରେ ନ୍ୟାୟ ରହୁ, ସମାଜରେ ବିଶ୍ୱାସ ରହୁ, ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରତି ସଚେତନ ରହୁ ଏବଂ ସମାଜର ସବୁଠାରୁ ଦୁର୍ବଳ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା ରହୁ। ରାମ ସ୍ୱୟଂ ଶାସନର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଲୋକକଲ୍ୟାଣକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି।

ସନ୍ଥ ତୁଳସୀଦାସଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ କହିବାକୁ ଗଲେ

“ପରହିତ ସରିସ ଧରମ ନହିଁ ଭାଇ।

ପର ପୀଡ଼ା ସମ ନହିଁ ଅଧମାଇ॥”

ଅର୍ଥାତ୍, ଅନ୍ୟର ହିତସାଧନ ଭଳି ଆଉ କୌଣସି ବଡ଼ ଧର୍ମ ନାହିଁ ଏବଂ ଅନ୍ୟକୁ ପୀଡ଼ା ଦେବା ଭଳି ଆଉ କୌଣସି ବଡ଼ ଅଧର୍ମ ନାହିଁ। ଆଜି ଯଦି ଆମେ ରାମରାଜ୍ୟର କଥା କହୁଛୁ, ତେବେ ଏହି ମୂଳ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଆମର ସାର୍ବଜନୀନ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନରେ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ହେବ।

“ଦୈହିକ ଦୈବିକ ଭୌତିକ ତାପା।

ରାମ ରାଜ ନହିଁ କାହୁହି ବ୍ୟାପା॥

ସବ ନର କରହିଁ ପରସ୍ପର ପ୍ରୀତି।

ଚଲହିଁ ସ୍ୱଧର୍ମ ନିରତ ଶ୍ରୁତି ନୀତି॥”

ଅର୍ଥାତ୍ ରାମରାଜ୍ୟରେ କାହାକୁ ଦୈହିକ, ଦୈବିକ ବା ଭୌତିକ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ତାପ ବା ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ। ସମସ୍ତେ ପରସ୍ପରକୁ ଭଲ ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ନୀତି ଅନୁସାରେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମ ପାଳନ କରନ୍ତି।

ଆମକୁ ଏପରି ଏକ ସମାଜ ଆବଶ୍ୟକ, ଯେଉଁଠାରେ—

“ଚାରିଉ ଚରନ ଧରମ ଜଗ ମାହୀଁ।

ପୂରି ରହା ସପନେହୁଁ ଅଘ ନାହୀଁ॥

ରାମ ଭଗତି ରତ ନର ଅରୁ ନାରୀ।

ସକଲ ପରମ ଗତି କେ ଅଧିକାରୀ॥”

ଅର୍ଥାତ୍ ଧର୍ମ ତାହାର ଚାରିଟି ଚରଣ—ସତ୍ୟ, ଶୌଚ, ଦୟା ଓ ଦାନ—ସହ ସମଗ୍ର ଜଗତରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ରହୁ; ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପାପ ନ ଥାଉ। ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ସମସ୍ତେ ରାମଭକ୍ତିରେ ନିମଗ୍ନ ରହନ୍ତୁ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ପରମଗତି, ଅର୍ଥାତ୍ ମୋକ୍ଷର ଅଧିକାରୀ ହୁଅନ୍ତୁ।

ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ସମୟରେ ରାମଚରିତମାନସରେ ଆହୁରି କୁହାଯାଇଛି—

“ଅଲ୍ପମୃତ୍ୟୁ ନହିଁ କବନିଉ ପୀରା।

ସବ ସୁନ୍ଦର ସବ ବିରୁଜ ସରୀରା॥

ନହିଁ ଦରିଦ୍ର କୋଉ ଦୁଃଖୀ ନ ଦୀନା।

ନହିଁ କୋଉ ଅବୁଧ ନ ଲଚ୍ଛନ ହୀନା॥

ସବ ନିର୍ଦମ୍ଭ ଧର୍ମରତ ପୁନୀ।

ନର ଅରୁ ନାରି ଚତୁର ସବ ଗୁନୀ॥

ସବ ଗୁନଗ୍ୟ ପଣ୍ଡିତ ସବ ଜ୍ଞାନୀ।

ସବ କୃତଗ୍ୟ ନହିଁ କପଟ ସୟାନୀ॥”

ଅର୍ଥାତ୍, କମ୍ ବୟସରେ କାହାର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ କାହାକୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ପୀଡ଼ା ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଶରୀର ସୁନ୍ଦର ଓ ନିରୋଗ ରହେ। କେହି ଦରିଦ୍ର, ଦୁଃଖୀ କିମ୍ବା ଅସହାୟ ନୁହନ୍ତି। କେହି ଅଜ୍ଞାନୀ କିମ୍ବା ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରୁ ବଞ୍ଚିତ ନୁହନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ଦମ୍ଭରହିତ, ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ। ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ସମସ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଗୁଣବାନ। ସମସ୍ତେ ଗୁଣର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ବୁଝନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପଣ୍ଡିତ। ସମସ୍ତେ କୃତଜ୍ଞ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପକାରକୁ ସ୍ୱୀକାର କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି; କାହା ମଧ୍ୟରେ କପଟ ବା ଧୂର୍ତ୍ତତା ନାହିଁ।

ବାସ୍ତବରେ ଆଧୁନିକ ଅର୍ଥରେ ହେଉ କିମ୍ବା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯେଉଁ ସମୟ ନିଜ ସମୟରେ ଆଧୁନିକ ହେବ, ସେହି ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ରାମରାଜ୍ୟର ଅର୍ଥ ଏପରି ଏକ ସମାଜ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହିଁ ହେବ, ଯାହାର ବର୍ଣ୍ଣନା ସନ୍ଥ ତୁଳସୀଦାସଙ୍କ ରଚିତ ରାମଚରିତମାନସ କିମ୍ବା ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରେ ଆମେ ଦେଖିବାକୁ ପାଉଛୁ।

ପ୍ରଶ୍ନ: ଆପଣ ସନ୍ନ୍ୟାସର ମାର୍ଗ ବାଛିଛନ୍ତି। ଜଣେ ସନ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ଏତେ ବଡ଼ ପ୍ରଶାସନିକ ଦାୟିତ୍ୱ କେତେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜିଂ?

ଉତ୍ତର: ସନ୍ନ୍ୟାସର ଅର୍ଥ ସଂସାରରୁ ପଳାୟନ ନୁହେଁ। ଭାରତୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ସନ୍ନ୍ୟାସର ଅର୍ଥ ବ୍ୟାପକ ସମାଜ ପ୍ରତି ସମର୍ପଣ ମଧ୍ୟ ଅଟେ। ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମ ଓ ସମାଜର ସେବା ପାଇଁ କୌଣସି ଦାୟିତ୍ୱ ସାମ୍ନାକୁ ଆସେ, ସେଥିରୁ ବିମୁଖ ହେବା ସନ୍ନ୍ୟାସର ଭାବନା ନୁହେଁ। ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜଠାରୁ ଅଧିକ ଏହା ଏକ ସେବାର ସୁଯୋଗ। ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଆପଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦାହରଣଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଜୀଙ୍କ ଜୀବନକୁ ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରିପାରନ୍ତି।

ପ୍ରଶ୍ନ: ଆଜିର ଯୁବପିଢ଼ି ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବାର୍ତା କ’ଣ?

ଉତ୍ତର: ଯୁବପିଢ଼ି ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷା, ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ନିଜର ସାଂସ୍କୃତିକ ମୂଳ ସହ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରୁହନ୍ତୁ। ଗୀତା ଆମକୁ କର୍ମ, ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସର ବାର୍ତା ଦେଇଥାଏ। ଯୁବପିଢ଼ି ଯଦି ନିଜ ଜୀବନରେ ଜ୍ଞାନ, ଚରିତ୍ର, ପରିଶ୍ରମ ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରତି ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱକୁ ସ୍ଥାନ ଦେବେ, ତେବେ ଭାରତର ଶକ୍ତି ବହୁଗୁଣିତ ହେବ।

ତା’ପରେ ଭାରତ ଅର୍ଥାତ୍ ‘ବସୁଧୈବ କୁଟୁମ୍ବକମ୍’, ଭାରତ ଅର୍ଥାତ୍ ‘ସର୍ବେ ଭବନ୍ତୁ ସୁଖିନଃ’, ଭାରତ ଅର୍ଥାତ୍ ଶାନ୍ତି, ସହ-ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ସଦ୍ଭାବ, ଭାରତ ଅର୍ଥାତ୍ ‘ଅହିଂସା ପରମୋ ଧର୍ମଃ’, ଭାରତ ଅର୍ଥାତ୍ କରୁଣାରେ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ସଂଯମ, ଭାରତ ଅର୍ଥାତ୍ ଜ୍ଞାନ, ବିଜ୍ଞାନ ଓ ମାନବ କଲ୍ୟାଣ, ଭାରତ ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରକୃତି ସହ ସନ୍ତୁଳିତ ଜୀବନ, ଭାରତ ଅର୍ଥାତ୍ ବିବିଧତାରେ ଏକତା, ଭାରତ ଅର୍ଥାତ୍ ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଏବଂ ବିଚାରର ସ୍ୱାଧୀନତା, ଭାରତ ଅର୍ଥାତ୍ ‘ଚରୈବେତି-ଚରୈବେତି’—ନିରନ୍ତର ଆଗକୁ ବଢ଼ିଚାଲିବାର ସଂକଳ୍ପ, ଭାରତ ଅର୍ଥାତ୍ ନିଜ ମୂଳ ସହ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ଆଧୁନିକତା ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିବା ଏକ ରାଷ୍ଟ୍ର, ଭାରତ ଅର୍ଥାତ୍ ‘ସର୍ବଜନ ହିତାୟ, ସର୍ବଜନ ସୁଖାୟ’ ଏବଂ ଭାରତ ଅର୍ଥାତ୍ ସମଗ୍ର ମାନବତାକୁ ନିଜ ପରିବାର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ସନାତନ ଚେତନା।

ପ୍ରଶ୍ନ: ରାମ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ପରେ ଆପଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବଡ଼ ଲକ୍ଷ୍ୟ କ’ଣ?

ଉତ୍ତର: ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ ଏକ ମହାନ ଉପଲବ୍ଧି, କିନ୍ତୁ ଯାତ୍ରା ଏଠାରେ ସମାପ୍ତ ହେଉନାହିଁ। ମନ୍ଦିର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ସାମାଜିକ କେନ୍ଦ୍ର। ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଭାରତୀୟ ଜ୍ଞାନ ପରମ୍ପରାର ସଂରକ୍ଷଣ, ସେବା କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଆଦର୍ଶକୁ ସମାଜ ଜୀବନ ସହ ଯୋଡ଼ି ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାର ବଡ଼ ଦାୟିତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ନିରନ୍ତର ବହନ କରିବା ହିଁ ଏହି ଯାତ୍ରାର ନିରନ୍ତରତା।

ଆପଣ ଯେଉଁଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ୟର କଥା କହୁଛନ୍ତି, ପ୍ରଭୁ ଆମକୁ ଯେତେ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇ ଆସିଛନ୍ତି, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଯେଉଁଠାକୁ ନେବାକୁ ଚାହିଁବେ, ସେଠାକୁ ନେଇଯିବେ। ଆମେ ତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦାସ। ଏହି ଦେହ ମାଧ୍ୟମରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସେ ପୂରଣ କରାଇବାକୁ ଚାହିଁବେ, ପ୍ରଭୁ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇ ଚାଲନ୍ତୁ।

ପ୍ରଶ୍ନ: ଶେଷରେ, ମହାସଚିବ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରାଥମିକତା କ’ଣ ରହିବ?

ଉତ୍ତର: ମୋର ପ୍ରାଥମିକତା ସ୍ପଷ୍ଟ—ରାମ ମନ୍ଦିରର ଗରିମା, ଟ୍ରଷ୍ଟର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ପାରଦର୍ଶିତା, ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ସୁବିଧା ଏବଂ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ଅନୁରୂପ ସେବା। ରାମ ମନ୍ଦିର କୋଟି କୋଟି ଲୋକଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସର ପ୍ରତୀକ। ଏହି ବିଶ୍ୱାସର ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ସାମୂହିକ ଦାୟିତ୍ୱ।

ମନ୍ଦିର ଭବ୍ୟ ହୋଇଛି, ଏବେ ତାହା ଅନୁରୂପ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ସେବାରେ ଉତ୍କର୍ଷତା ସ୍ଥାପନ କରିବା ଆମର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ। ଆମର ପ୍ରୟାସ ରହିବ ଯେ, ଅଯୋଧ୍ୟା ଆସୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି କେବଳ ଦର୍ଶନର ସ୍ମୃତି ନେଇ ଫେରି ନଯାଆନ୍ତୁ; ବରଂ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଜୀବନ-ମୂଲ୍ୟରୁ ପ୍ରେରଣା ନେଇ ଏଠାରୁ ଫେରନ୍ତୁ।

ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନ ସମାଚାର / ସମନ୍ୱୟ