ପାଟନା, ୧୩ ନଭେମ୍ବର (ହି.ସ.)। ଲୋକଆସ୍ଥା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପାସନାର ମହାପର୍ବ ଛଠ ଶୁକ୍ରବାର ନହାୟ-ଖାୟ ବିଧି ସହ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଚାରି ଦିନ ଧରି ଚାଲିବାକୁ ଥିବା ଏହି କଠିନ ବ୍ରତ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ନେଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ସାହ ଓ ଭକ୍ତିର ପରିବେଶ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି। ଏହି ପର୍ବରେ ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଛଠୀ ମା’ଙ୍କ ଉପାସନା କରାଯାଏ। ବିଶେଷ କଥା ହେଉଛି, ଛଠ ପୂଜାରେ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହ ଅସ୍ତଗାମୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ଏହି ପର୍ବକୁ ପ୍ରକୃତି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପାସନା ସହ ଜଡ଼ିତ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପର୍ବ ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ।

ନହାୟ-ଖାୟରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ପବିତ୍ରତାର ପରମ୍ପରା

ଛଠ ପୂଜାର ପ୍ରଥମ ଦିନ ନହାୟ-ଖାୟର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ଏହି ଦିନ ବ୍ରତଧାରୀମାନେ ସକାଳୁ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରନ୍ତି। ଘର ସଫାସୁତରା କରିବା ପରେ ପୂଜା ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଲାଗିପଡ଼ନ୍ତି। ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ସମୟରେ ବିଶେଷ ସତର୍କତା ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଏ। ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ଏହି ଦିନ ଲାଉ ତରକାରୀ, ଚଣା ଡାଲି ଓ ଅରୁଆ ଚାଉଳର ଭାତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ଏହି ଖାଦ୍ୟ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ରୀତିରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ ଏବଂ ସର୍ବପ୍ରଥମେ ବ୍ରତଧାରୀ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏହାପରେ ପରିବାରର ଅନ୍ୟ ସଦସ୍ୟମାନେ ପ୍ରସାଦ ଭାବେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ନହାୟ-ଖାୟ ସହିତ ବ୍ରତଧାରୀଙ୍କ ଖାଦ୍ୟପେୟ ଓ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନଶୈଳୀ ସହ ଜଡ଼ିତ ଅନେକ ନିୟମ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଏ। ଛଠ ପୂଜାରେ ଶୁଦ୍ଧତା ପ୍ରତି ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଏ। ପୂଜାରେ ବ୍ୟବହୃତ ବାସନ, ଚୁଲା ଓ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀକୁ ସଫା ରଖାଯାଏ।

ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ଖର୍ଣ୍ଣା, ଏହାପରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ନିର୍ଜଳା ବ୍ରତ

ଛଠ ମହାପର୍ବର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ଖର୍ଣ୍ଣା ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ବ୍ରତଧାରୀମାନେ ପୂରା ଦିନ ଉପବାସ ରହି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଏହାପରେ ଗୁଡ଼ ଖିରି, ରୁଟି ଓ ଅନ୍ୟ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରସାଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ପୂଜା ପରେ ବ୍ରତଧାରୀ ଖର୍ଣ୍ଣାର ପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ପରିବାରର ଅନ୍ୟ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ବଣ୍ଟନ କରାଯାଏ। ଖର୍ଣ୍ଣା ପରେ ୩୬ ଘଣ୍ଟାର କଠିନ ନିର୍ଜଳା ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରତଧାରୀମାନେ ଉଭୟ ଅନ୍ନ ଓ ଜଳ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଛଠ ପୂଜାର ଏହା ସବୁଠାରୁ କଠିନ ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ।

ତୃତୀୟ ଦିନ ଅସ୍ତଗାମୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ

ଛଠ ମହାପର୍ବର ତୃତୀୟ ଦିନ ଅର୍ଥାତ୍ ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯାଏ। ଏହି ଦିନ ବ୍ରତଧାରୀମାନେ ପୂରା ଦିନ ନିର୍ଜଳା ଉପବାସ ରଖନ୍ତି। ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟମାନେ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ଧରି ନଦୀ, ପୋଖରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଳାଶୟ କୂଳରେ ଥିବା ଘାଟରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ସେଠାରେ ପାଣିରେ ଠିଆ ହୋଇ ବ୍ରତଧାରୀମାନେ ଅସ୍ତଗାମୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ବାଉଁଶରେ ତିଆରି ସୂପ ଓ ଡାଲାରେ ଫଳ, ଠେକୁଆ, ନଡ଼ିଆ, ଆଖୁ, ଅଦା, ହଳଦୀ ଓ ଅନ୍ୟ ପାରମ୍ପରିକ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ସଜାଯାଏ। ଘାଟଗୁଡ଼ିକରେ ଛଠୀ ମା’ଙ୍କ ପାରମ୍ପରିକ ଗୀତର ଗୁଞ୍ଜରଣ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ। ଦୀପର ଆଲୋକ ଓ ଭକ୍ତଙ୍କ ଭିଡ଼ରେ ସମଗ୍ର ପରିବେଶ ଭକ୍ତିମୟ ହୋଇଉଠେ।

ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ ସହ ହେବ ସମାପନ

ଛଠ ମହାପର୍ବର ଶେଷ ଦିନ ଅର୍ଥାତ୍ ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ସକାଳେ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରାଯିବ। ବ୍ରତଧାରୀମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଘାଟରେ ପହଞ୍ଚି ଭଗବାନ ଭାସ୍କରଙ୍କ ଉଦୟକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଥମ କିରଣ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। ଏହାପରେ ବ୍ରତଧାରୀମାନେ ପୂଜା ସମାପନ କରି ପାରଣ କରନ୍ତି। ଏହା ସହିତ ପ୍ରାୟ ୩୬ ଘଣ୍ଟା ଧରି ଚାଲିଥିବା ନିର୍ଜଳା ବ୍ରତର ସମାପ୍ତି ହୁଏ। ପାଟନାରେ ନଭେମ୍ବର ୧୫ ତାରିଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟ ପ୍ରାୟ ସନ୍ଧ୍ୟା ୫ଟା ୦୧ ମିନିଟ୍ ଏବଂ ନଭେମ୍ବର ୧୬ ତାରିଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟ ସକାଳ ୬ଟା ୦୭ ମିନିଟ୍ ରହିଛି। ବିଭିନ୍ନ ସହରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିପାରେ। ବିହାର, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ଓ ପୂର୍ବ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ ସମେତ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିବା ପ୍ରବାସୀ ବିହାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଛଠ ପର୍ବକୁ ବେଶ୍ ଉତ୍ସାହର ସହ ପାଳନ କରନ୍ତି। ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତରରେ ଘାଟଗୁଡ଼ିକୁ ସଜାଯିବା ସହ ସଫାସୁତରା ପାଇଁ ବିଶେଷ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଏ।

ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନ ସମାଚାର / ସ୍ୱାଗତିକା