ପରିବର୍ତ୍ତିତ ବିଶ୍ଵ ପରିଦୃଶ୍ୟରେ ନେପାଳକୁ ନୂତନ ପିଢ଼ିର କୂଟନୀତି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ : ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ଖନାଲ
କାଠମାଣ୍ଡୁ, ୧୯ ନଭେମ୍ବର (ହି.ସ.)- ନେପାଳର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ଶିଶିର ଖନାଲ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ପରିବର୍ତ୍ତିତ ବିଶ୍ୱ ପରିଦୃଶ୍ୟରେ ନେପାଳକୁ ପାରମ୍ପରିକ କୂଟନୈତିକ ପଦ୍ଧତିଠାରୁ ଆଗକୁ ଯାଇ ପ୍ରଯୁକ୍ତି, ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ମାନବ ଗତିଶୀଳତା ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ନେଟୱାର୍କ ଉପରେ ଆଧାରିତ ନୂତନ ପିଢ଼ିର କୂଟନୀତି
नेपाल के विदेश मंत्री शिशिर खनाल


କାଠମାଣ୍ଡୁ, ୧୯ ନଭେମ୍ବର (ହି.ସ.)- ନେପାଳର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ଶିଶିର ଖନାଲ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ପରିବର୍ତ୍ତିତ ବିଶ୍ୱ ପରିଦୃଶ୍ୟରେ ନେପାଳକୁ ପାରମ୍ପରିକ କୂଟନୈତିକ ପଦ୍ଧତିଠାରୁ ଆଗକୁ ଯାଇ ପ୍ରଯୁକ୍ତି, ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ମାନବ ଗତିଶୀଳତା ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ନେଟୱାର୍କ ଉପରେ ଆଧାରିତ ନୂତନ ପିଢ଼ିର କୂଟନୀତି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପଡିବ।

କାଠମାଣ୍ଡୁରେ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ ଅଫ୍ ଫରେନ ଆଫେୟାର୍ସ ଷ୍ଟଡିଜ (ଆଇଏଫଏ) ନେପାଳ ଦ୍ୱାରା ଆୟୋଜିତ ଏକ ଦିନିକିଆ ନୀତି ବାର୍ତ୍ତାଳାପ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ (ଗ୍ଲୋବାଲ କରେଣ୍ଟସ୍, ଲୋକାଲ୍ କମ୍ପାସ୍: ନେପାଳର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିର କୂଟନୀତି) କୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରି ମନ୍ତ୍ରୀ ଖନାଲ୍ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ନେପାଳର କୂଟନୀତି ସମୟୋଚିତ, ଚତୁର, ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସୀ ଏବଂ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଆହ୍ୱାନର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ସହଯୋଗ ଉପରେ ଆଧାରିତ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।

ସେ କହିଥିଲେ ଯେ, ଭୂ-ରାଜନୈତିକ ଉତ୍ତେଜନା, ବିଶ୍ୱ ବାଣିଜ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ବିଭାଜନ, ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ (ଏ. ଆଇ.), ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତି, ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷାର ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଦିଗ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମ୍ପର୍କର ସ୍ୱରୂପକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରୁଛି। ଭୌଗୋଳିକ ରାଜନୈତିକ ଉତ୍ତେଜନା କାରଣରୁ ବିଶ୍ୱ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ବହୁପକ୍ଷୀୟ ନିୟମ ଖଣ୍ଡବିଖଣ୍ଡିତ ହେଉଛି ବୋଲି ଖନାଲ କହିଛନ୍ତି। ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ ଆର୍ଥିକ ଶକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଶାସନର ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ପରିଭାଷିତ କରୁଛନ୍ତି। ଏଥି ସହିତ, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆମର ଇକୋସିଷ୍ଟମ, ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ ମାନବ ଗତିଶୀଳତା ଉପରେ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଚାପ ପକାଉଛି।

ସେ କହିଥିଲେ ଯେ, ଆଧୁନିକ କୂଟନୀତିରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା, ସମନ୍ୱୟ ଏବଂ ସହଯୋଗର ଭୂମିକା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ। କେବଳ ସରକାରୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ଏଥିରେ ନାଗରିକ ସମାଜ, ବ୍ୟବସାୟୀ ନେତୃବୃନ୍ଦ, ସ୍ଥାନୀୟ ଉଦ୍ଭାବକ, ବିଶେଷଜ୍ଞ ଏବଂ ପ୍ରବାସୀ ନେପାଳୀ ସମୁଦାୟ (ପ୍ରବାସୀ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସାମିଲ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଯଦି ପାରମ୍ପାରିକ କୂଟନୀତି ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପାରକୁ ବନ୍ଦ ଦ୍ୱାର ପଛରେ ଖେଳାଯାଉଥିବା ଚେସ୍ ଖେଳ ଭାବରେ ଦେଖୁଛି, ତେବେ ନୂତନ ପିଢ଼ିର ରାଜ୍ୟ ସଂଚାଳନ ଏକ ଯୁଗଳ ଗୀତ ପରି, ଯେଉଁଠାରେ ସକ୍ରିୟ ରାଷ୍ଟ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟତା ଏବଂ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ଭଲ ଭାବରେ ତାଳମେଳ ସ୍ଥାପିତ କରିପାରିବେ।

ସେ କହିଥିଲେ ଯେ, ଆଜିର ଆହ୍ୱାନଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଜାତୀୟ ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ କେବଳ ସରକାରୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ବୈଦେଶିକ ନୀତି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ଯଥେଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ। ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ, ସେ କହିଥିଲେ, ନାଗରିକ ସମାଜର ନେତା, ବ୍ୟବସାୟୀ ନେତା, ସ୍ଥାନୀୟ ଉଦ୍ଭାବକ, ବିଶେଷଜ୍ଞ ସମୁଦାୟ ଏବଂ ପ୍ରବାସୀ ନେଟୱାର୍କକୁ ସାମିଲ ନକରି ବୈଦେଶିକ ନୀତି ପରିଚାଳନା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଏକ ବନ୍ଧୁକ ଲଢ଼େଇକୁ ଛୁରୀ ନେବା ଭଳି।

ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରୀ କହିଥିଲେ ଯେ, ନେପାଳ ଭଳି କ୍ଷୁଦ୍ର ଏବଂ ସାର୍ବଭୌମ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର କୂଟନୈତିକ ଶକ୍ତି ସେମାନଙ୍କର ଭୌତିକ ଆକାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ନାହିଁ, ବରଂ ରଣନୈତିକ ସ୍ପଷ୍ଟତା, ସଂସ୍ଥାଗତ ବିଶ୍ୱସନୀୟତା ଏବଂ ନେଟୱର୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ସେ ନେଟୱର୍କ କୂଟନୀତି, ବୈଷୟିକ କୂଟନୀତି ଏବଂ ପୂର୍ବାନୁମାନ ଆଧାରିତ ବିଜ୍ଞାନ କୂଟନୀତି ଆଧୁନିକ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମ୍ପର୍କର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମତରେ, ନେପାଳକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଜର ସଂସ୍ଥାଗତ ଏବଂ ବୈଷୟିକ ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ବିକଶିତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।

ଖନାଲ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଏବଂ ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସର ବିକାଶ ସହିତ, ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ ଗଭର୍ଣ୍ଣାନ୍ସ, ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା, ଡାଟା ସାର୍ବଭୌମତ୍ଵ ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ ସାର୍ବଜନୀନ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କୂଟନୀତିର ପ୍ରମୁଖ ବିଷୟବସ୍ତୁ ହୋଇପାରିଛି। ଆମର କୂଟନୀତିଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ ନୀତି ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାର ମିଶ୍ରଣରେ ସମାନ ଭାବରେ ପାରଙ୍ଗମ ହେବାକୁ ପଡିବ। ଆହ୍ୱାନଗୁଡ଼ିକ ଆମ ଦ୍ଵାରଦେଶରେ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ ସେଗୁଡ଼ିକର ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିବା ପାଇଁ ଇଞ୍ଜିନିୟର, ଗବେଷକ ଏବଂ ବିଶ୍ଵସ୍ତରୀୟ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଭାଗିଦାରୀ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।

ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ନେପାଳର ବୈଦେଶିକ ନୀତିର ପ୍ରାଥମିକତା ସହିତ ଯୋଡ଼ି ଖନାଲ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ହିମାଳୟ ସଂରକ୍ଷଣ, ଜଳବାୟୁ ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ଶକ୍ତି ସହଯୋଗ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନେପାଳ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ, ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳ ଏସିଆର ପାଖାପାଖି ଦୁଇ ବିଲିୟନ ଲୋକଙ୍କ ନଦୀ ପ୍ରଣାଳୀ, କୃଷି ଏବଂ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ। ତେଣୁ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପ୍ରତି ନେପାଳର ସମ୍ବେଦନଶିଳତା ଏବଂ ହିମାଳୟ କ୍ଷେତ୍ରର ଆହ୍ୱାନକୁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମଞ୍ଚରେ ଦୃଢତାର ସହ ଉଠାଇବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି।

ତାଙ୍କ ମତରେ, ନେପାଳର ବ୍ୟାପକ ସ୍ଵଚ୍ଛ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ କ୍ଷମତା ଆଞ୍ଚଳିକ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ନିର୍ଗମନ ହ୍ରାସ କରିବା ଏବଂ ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାରେ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗଦାନ ଦେଇପାରିବ। ନୂତନ ପିଢ଼ିର କୂଟନୀତିଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ ଜଳବାୟୁ ବିଜ୍ଞାନର ଠୋସ୍ ତଥ୍ୟକୁ ନୈତିକ ପକ୍ଷର ସମର୍ଥନ ସହିତ ଯୋଡ଼ିବା ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ଖନାଲ କହିଛନ୍ତି। ହିମାଳୟ ସମୁଦାୟର ପ୍ରକୃତ ସମସ୍ୟାକୁ ବିଶ୍ଵ ଜଳବାୟୁ ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ଶକ୍ତି ସହଯୋଗ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିବାକୁ ପଡିବ।

ବୈଦେଶିକ ରୋଜଗାର, ମାନବ ଗତିଶୀଳତା ଏବଂ ପ୍ରବାସୀ ନେପାଳୀଙ୍କ ଭୂମିକା ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରି ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ବିଦେଶରେ ରହୁଥିବା ନେପାଳୀ ନାଗରିକଙ୍କ ଅଧିକାର, ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା କରିବା ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଥମ ଦାୟିତ୍ଵ। ଏଥି ସହିତ, ବିଦେଶରେ ରହୁଥିବା ନେପାଳୀ ନାଗରିକଙ୍କ ଦକ୍ଷତା, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ନିବେଶକୁ ଦେଶର ବିକାଶ ସହିତ ଯୋଡ଼ିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିକଶିତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।

ଏଥିରେ କୌଶଳ ଆଦାନପ୍ରଦାନ, ଶିକ୍ଷା ବିନିମୟ ଏବଂ ବିଶ୍ଵସନୀୟ ମାଧ୍ୟମ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି, ଯାହା ଜରିଆରେ ବିଦେଶରେ ରହୁଥିବା ନେପାଳୀମାନେ ଦେଶର ଆର୍ଥିକ ଓ ସାମାଜିକ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ନିବେଶ ଏବଂ ଯୋଗଦାନ କରିପାରିବେ। ଖନାଲ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ନୂତନ ପିଢ଼ିର ନେପାଳୀ କୂଟନୀତିଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଦେଶର ଭୂଗୋଳ, ସମାଜ, ସଂସ୍କୃତି, ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଏବଂ ଜାତୀୟ ଆକାଂକ୍ଷା ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ରହିବା ଉଚିତ । ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମୁଦାୟ ସମ୍ମୁଖରେ ନେପାଳକୁ ଆତ୍ମବିଶ୍ଵାସର ସହ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ଦେଶର ବାସ୍ତବତା ଏବଂ ଏହାର ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ଜରୁରୀ। ସେ ନେପାଳକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଏବଂ ମଧ୍ୟ ଏସିଆର ପ୍ରାଚୀନ ସଙ୍ଗମ ସ୍ଥଳ, ଭଗବାନ ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ଏବଂ ବିବିଧ ସଭ୍ୟତା, ଦର୍ଶନ ଏବଂ ବହୁଳତାବାଦର ଐତିହ୍ୟ ଥିବା ଦେଶ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ।

କୂଟନୀତି ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ର ନିର୍ମାଣରେ, ଫଳାଫଳ ସବୁବେଳେ କୌଣସି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନଥାଏ। ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ, ଖନାଲ ନେପାଳୀ ଦର୍ଶନର 'ନିମିତ୍ତ' ଧାରଣାକୁ ରାଷ୍ଟ୍ରର ସେବା ପାଇଁ ଏକ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ। ଆମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କାରକ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକ ବୃହତ୍ତର ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଅଂଶବିଶେଷ। ନିଜର ଦାୟିତ୍ଵକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଚ୍ଚୋଟତାର ସହ ନିର୍ବାହ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ତା'ପରେ ଫଳାଫଳକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାର ପ୍ରଲୋଭନକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତୁ।'

ସେ କହିଥିଲେ ଯେ, ଆମେ ଏମିତି ଏକ କୂଟନୈତିକ ସମୁଦାୟ ଗଠନ କରିପାରିବା ଯାହା ନେପାଳକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ବୁଝିଥାଏ, ବିଶ୍ଵ ସହିତ ଆତ୍ମବିଶ୍ଵାସର ସହ ଜଡିତ ହୁଏ ଏବଂ ଆମ ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାହକ ଅଟେ।'

ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନ ସମାଚାର / ପ୍ରଦୀପ୍ତ


 rajesh pande